Llinell amser ddaearegol

Canllaw byr i’r ffordd y mae daearegwyr yn rhannu amser daearegol gan gyfeirio’n arbenng at Geoparc y Fforest Fawr

Credir bod y Ddaear yn dyddio yn ôl dros 4540 miliwn o flynyddoedd. Mae daearegwyr wedi rhannu’r amser hwnnw mewn llawer o ffyrdd gwahanol dros y blynyddoedd, ond fwyfwy, mae ffordd ryngwladol gytûn o wneud hyn.

Ewch i dudalennau’r llinell amser ddaearegol yn Arolwg Daearegol Prydain.

Rydych yn debygol o ganfod dyddiadau gwahanol eraill ar gyfer dechrau a gorffen nifer o gyfnodau daearegol mewn llyfrau a gwefannau. Yr amseroedd a roddir isod yw’r rhai a argymhellir gan Arolwg Daearegol Prydain a’r Comisiwn Rhyngwladol ar Stratigraffeg sydd wedi dilysu adroddiad ar y pwnc a gyhoeddwyd yn 2004 gan dri arbenigwr – Gradstein, Ogg a Smith. Wrth i wybodaeth wella mae’r dyddiadau hyn hefyd yn debygol o newid – dylid ymdrin â nhw’n ofalus.

Mae’r isadrannau wedi’u hamlinellu isod. Mae nifer o oesoedd yn gwneud epoc, ac mae nifer o’r rhain yn gwneud cyfnod. Mae nifer o gyfnodau yn gwneud gorgyfnod ac mae nifer o’r rhain yn gwneud aeon. Mae’r creigiau a ffurfiwyd yn ystod cyfnod yn hysbys fel system. Yn yr un modd, mae’r rhai a ffurfiwyd yn ystod epoc yn gwneud cyfres ac ati.

  • Aeon
    • Gorgyfnod
      • Cyfnod/system
        • Epoc/cyfres
          • Oes/cyfnod

Y gorgyfnod presennol

Mae’r 542 miliwn o flynyddoedd diwethaf yn hysbys fel yr Aeon Phanerosoig. Mae daearegwyr yn ei rannu yn dri ‘gorgyfnod’ a deuddeg ‘cyfnod’. Cynrychiolir y cyfnodau hynny sydd wedi’u marcio â * yng nghreigiau Geoparc y Fforest Fawr. Ar hyn o bryd, rydym yn byw yn y Cyfnod Cwaternaidd yn y Gorgyfnod Cenosoig o fewn yr Aeon Phanerosoig.

Llinell amser ddaearegol

  • Gorgyfnod Cenosoig/Cainosoig 
    • Cyfnod Cwaternaidd*     0-2.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Neogenaidd         2.6 – 23 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Palaeogenaidd      23 – 65 miliwn o flynyddoedd yn ôl
  • Gorgyfnod Mesosoig
    • Cyfnod Cretasaidd     65 – 145 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Jurasig          145 – 199  miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Triasig           199 – 251  miliwn o flynyddoedd yn ôl
  • Gorgyfnod Palaeosoig
    • Cyfnod Permaidd          251 -299 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Carbonifferaidd* 299 – 359 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Defonaidd*      359 – 416 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Silwraidd*         416 – 443 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Ordofigaidd*     443- 488 miliwn o flynyddoedd yn ôl
    • Cyfnod Cambriaidd        488 – 542 miliwn o flynyddoedd yn ôl
  • ‘Gorgyfnod’ cyn-Gambraidd 542 – 4540 miliwn o flynyddoedd yn ôl

Mae isadrannau pellach o bob un o’r gorgyfnodau hynny sydd wedi’u cynrychioli gan greigiau neu ddyddodion o fewn Geoparc y Fforest Fawr wedi’u dangos isod: