Bro’r Sgydau – rhaeadrau, rhedynnau a ffawtiau

Pontneddfechan, Ystradfellte, Y Coelbren, Penderyn

Dechreuwch ar eich ymweliad â Bro’r Sgydau drwy heibio Cwm Porth ger Ystradfellte; cewch fwynhau arddangosfa’r Geoparc, a chasglu’r wybodaeth fydd ei angen arnoch i fwynhau’r ardal.

Cewch yma fwy o raeadrau trawiadol y filltir nag ar unrhyw gasgliad arall o afonydd ym Mhrydain. Pa le gwell i ymweld â fe – mewn glaw neu hindda? Mwynhewch dro dri chwater awr ar hyd y llwybr ar lannau Afon Nedd Fechan ac Afon Pyrddin nes cyrraedd Sgwd Gwladus, ac yna dychwelwch i’r pentref am ginio yn y dafarn. Rhyw bum munud yn y car i fyny’r ffordd mae’r maes parcio dan Graig-y-ddinas. Mae hen dramffyrdd yn gwneud llwybrau cerdded ardderchog rhwng gweithfeydd segur mwyngloddiau calchfaen a silica, ac yna trwy’r Gweithfeydd Powdwr Du lle mae’r bwrlwm a fu bellach yn dawel ers 1931. Mwynhewch gerdded at Sgwd yr Eira gan fynd y tu hwnt i len y rhaeadr os oes gennych hanner diwrnod sbâr – un ai o Graig-y-ddinas neu Waun Hepste. Mae Cwm Porth yn gwerthu copi o becyn Bro’r Sgydau.

Os oes gennych awr neu lai:

  • Dro bach ar lan Afon Sychryd at Bwa Maen o galchfaen blygedig.
  • Ymweld â Maen Llia, maen hir o’r Oes Efydd.
  • Tro o gwmpas Distyllfa Wisgi Cymreig Penderyn.
  • Bwyd a diod ar gael ym Mhontneddfechan, Ystradfellte neu Penderyn.
  • Yng Nghwm Porth, ewch yn ofalus i lawr at Porth yr Ogof, y porth mwyaf i ogof yn Nghymru lle mae’r Afon Mellte’n diflannu dan y ddaear am chwater milltir.

Os oes gennych hanner diwrnod (2-4awr):

  • Dilynwch y llwybrau llafar, gan gerdded at Afon Nedd Fechan ac Afon Pyrddin i weld Sgwd Gwladus a rhaeadrau eraill.
  • Cerdded Llwybr Cwm Gwrelych i weld rhaeadrau llai adnabyddus.
  • Cerdded o Benderyn dros Foel Penderyn i Graig y Ddinas ac yn ôl.
  • Cerdded o Benderyn i Sgwd yr Eira ac yn ôl.

Os oes gennych ddiwrnod llawn (5-8awr):

Oeddech chi’n gwybod . . ?

. . . . bod y gair Rwsiaidd ar gyfer briciau tân yw ‘Dinas’, gan fod y graig silica a gloddiwyd yma ny Nghraig-y-ddinas wedi ei ffurfio i fewn i friciau tân a’i allforio yn rhyngwladol.