tirwedd Cwm Tawe wedi’i siapio gan ddŵr
Taith gerdded gylchol lefel isel o Barc Gwledig Craig-y-nos
Crynodeb
Mae’r daith gerdded hon yn aros o fewn cyfyngiadau Cwm Tawe uchaf felly nid oes unrhyw ddringfeydd sylweddol yn gysylltiedig er bod rhannau o’r llwybr a all fod yn wlyb ac yn fwdlyd ar adegau, ynghyd â rhai arwynebau garw. Mae’n olrhain rhai o’r effeithiau y mae dŵr – yn ei ffurfiau hylif a solet – wedi’u cael ar y dirwedd hon mewn amser hir.
- Pellter: 4km / 2.5 milltir
- Dringfa: Tua 60m / 200tr
- Amser: Caniatewch tua 2 awr i fwynhau’r daith gerdded yn llawn
- Map: Defnyddiwch fap OS Explorer OL12 graddfa 1:25,000 ‘ardal orllewinol BBNP’
- Dechrau: Geoteras ar ben Parc Gwledig Craig-y-nos (cyfeirnod grid OS SN 839155, cod post SA9 1GL)
Mae’r daith gerdded hon yn mynd heibio ac ar draws llawer o gyrsiau dŵr. Edrychwch i mewn i bob un; mae amrywiaeth y creigiau yng ngwely’r afon yn dweud rhywbeth wrthym am y daith y mae pob un wedi bod arni. Mae lles ein nentydd a’n hafonydd yn ganolog i iechyd ein tirwedd gyfan. Ac mae mwynhau lleoedd fel hyn yn gwneud lles i’n hiechyd a’n lles ein hunain. Gwyliwch am drochwyr a glas y dorlan!
Disgrifiad o’r daith gerdded
1. Ewch i lawr y grisiau islaw’r teras a phasiwch drwy’r porth ar y chwith i’r llyn addurnol. Cadwch i’r dde, gan anelu at yr afon – dyma Afon Llynfell sy’n dod allan o gyfadeilad ogofâu Dan yr Ogof. Dilynwch hi i lawr yr afon at y bont wrth ei chymer ag Afon Tawe. Efallai y byddwch yn gweld gwahaniaeth yn lliwiau’r ddwy afon, yn enwedig ar ôl glaw, un wedi mynd drwy ogofâu calchfaen helaeth, y llall wedi teithio ar draws wyneb bryniau Hen Dywodfaen Coch.
Cadwch i’r chwith dros y bont, gan ddilyn y llwybr newydd ei darmacio i fyny’r afon wrth ymyl Afon Tawe i gyffordd llwybr a rhyd afon cyn ail bont.
2. Croeswch y bont a dilynwch y llwybr wrth iddo droelli ar draws gorlifdir yr afon – byddwch yn ofalus, gallai fod yn wlyb mewn rhannau neu hyd yn oed yn anhramwyadwy ar ôl tywydd gwlyb – dyma’r gorlifdir wedi’r cyfan! Yr afon i’ch chwith yw’r Llynfell unwaith eto. Ewch ar hyd llwybr pren i’r dde o bwll mawr i ddod allan ar ffordd yr A4067.
3. Cadwch i’r dde, ar hyd y llain laswelltog lydan am ychydig dros 300m nes y gallwch fforchio i’r dde ar hyd yr hen ffordd sy’n croesi Afon Haffes yn fuan. Yn wreiddiol, yr afon ‘haf hesb’ neu ‘haf sych’ oedd yr Haffes. Mae’r ffordd dawel hon yn ailymuno â’r brif ffordd ychydig y tu hwnt i’r Gwyn Arms. Cadwch i’r dde, ar hyd y llwybr troed i groesi Afon Tawe unwaith eto a chyrraedd y ffordd nesaf, Heol Callwen.
4. Cerddwch i fyny Heol Callwen a thrwy bentrefan Callwen ei hun. Croeswch Nant Byfre a throwch bron yn syth i’r dde i ddilyn Llwybr y Bannau trwy giât mochyn. Rydych chi’n pasio pant dwfn i’ch chwith. Dyma Bwll Coediog (‘pwll coediog’) y mae’r fferm gerllaw wedi’i henwi ar ei ôl; mae’n dwll ysgytwol neu’n dwll ysgytwol. Mae hwn yn dir preifat felly cadwch at y llwybr. Gwrandewch am gân yr adar. Ewch ymlaen i giât mochyn yng nghornel uchaf y cae nesaf.
5. Trowch i’r dde i ddilyn y llwybr ceffylau am tua 700m i giât ar y dde lle gallwch chi ddisgyn i’r parc gwledig. Mae’r coetir rydych chi wedi mynd drwyddo wedi’i ddominyddu gan fedwen ac ynn gyda chyll a rhywfaint o ddrain gwynion. Cadwch lygad am arwyddion o chwarelu calchfaen ar raddfa fach ac olion odyn lle cafodd ei fwydo i gynhyrchu calch ar gyfer adeiladu a defnydd amaethyddol.
6. Cadwch i’r chwith wrth droed y llethr. Os yw amser yn brin, gallwch ail-ddilyn eich camau cynharach yn ôl trwy’r parc gwledig i’r dechrau, fel arall cadwch i’r chwith i basio heibio i’r ‘llyn pell’. Mae’n cael ei fwydo gan ffynnon barhaol o’r enw Pistyll y Rhiwarth neu Hospital Rising, wrth droed y llethr sy’n rhedeg i lawr o Graig y Rhiwarth. Mae’r enw Saesneg yn deillio o’r cyfnod pan oedd y tiroedd tirlunio hyn yn rhan o’r ysbyty TB wedi’i ganoli ar y ‘castell’, sydd bellach wedi’i aileni fel gwesty.
Y tu hwnt i’r argae, dilynwch y llwybr o gwmpas i’r dde i basio ar hyd ochr Afon Tawe unwaith eto. Mae gwesty Castell Craig-y-nos yn eistedd ar asgell gymharol wastad ar ben y lan serth. Mae hwn yn ôl pob tebyg yn deras delta. Ewch ymlaen i’r bont y gwnaethoch chi ei chroesi ychydig ar ôl y dechrau a cherddwch yn ôl i fyny i’r maes parcio a chaffi Dwy Afon.