tirwedd Mynydd Du wedi’i siapio gan graig
Taith gerdded yng nghyrion deheuol y Geoparc o Garnant yn nyffryn Aman
Crynodeb
Mae’r daith gerdded yn archwilio Cwm Pedol, llethrau deheuol Drysgol, y bryn sy’n codi i’r gogledd o Garnant a Chwm Berach i’r gorllewin lle mae sylfeini creigiog yr ardal yn agored i’r wyneb.
- Pellter: 8 km / 5 milltir
- Esgyniad: Tua 230m / 750tr
- Amser: Caniatewch 2 i 3 awr i fwynhau’r daith gerdded yn llawn
- Map: Defnyddiwch fap OS Explorer OL12 graddfa 1:25,000 ‘ardal orllewinol BBNP’
- Dechrau: maes parcio yn Garnant (cyfeirnod grid OS SN 686134) oddi ar y cul-de-sac Upper Station Road gyferbyn â’r ysgol newydd, Ysgol y Bedol (cod post SA18 2GB).
Mynediad
Mae sawl camfa a giât ar y llwybr. Mae rhai llwybrau ag arwyneb caled er bod eraill yn eithaf garw a gallant fod yn wlyb ac yn llithrig ar adegau. Byddwch yn ymwybodol y gall dod o hyd i lwybr yng Nghwm Pedol fod yn anodd. Gellir cyrraedd y daith gerdded ar droed o Ganolfan y Mynydd Du hefyd drwy ddilyn ffyrdd a llwybrau tawel neu lwybr beicio Dyffryn Aman (NCN 437) ar hyd yr hen reilffordd o Frynaman i Garnant.
Disgrifiad o’r daith gerdded
Mae’r testun llywio yn blaen. Testun deongliadol mewn italig.
1. Trowch i’r chwith allan o Upper Station Road ar hyd Folland Road, cyn troi i’r dde i fyny Hendre Road, gan ymuno â’r llwybr ceffylau a pharhau i Llandeilo Road.
2. Croeswch y ffordd a dilynwch y llwybr fferm am 1km (ychydig dros 1/2 milltir) cyn troi i’r chwith yng Nghwm Pedol-isaf i gyrraedd y rhostir agored. Ewch i fyny i’r dde am 90m yna trowch i’r dde, gan ddisgyn y llwybr i Gwm Pedol. Trowch i’r chwith ar ôl 125m ar hyd y llethr, gan gadw i’r chwith wrth y fforch nesaf wrth i chi fynd i mewn i goetir agored a pharhau i gamfa. Mae’r llethrau serth sy’n ffurfio Craig Fawr uwchben yn ôl craith tirlithriad a ddigwyddodd rywbryd ar ôl yr Oes Iâ ddiwethaf, h.y. y 15,000 o flynyddoedd diwethaf. Mae’r coed wedi tyfu ar draws y màs o graig a phridd a lithrodd i lawr i Gwm Pedol. Mae’r llethrau uwch wedi’u ffurfio yn y Graig Ffarwel, tywodfaen sy’n ymestyn i gopa Drysgol.
Ewch ymlaen i giât y tu hwnt i nant fach. Yn uwch i fyny’r dyffryn gellir gweld dyfroedd Nant Pedol yn plymio i lawr o lethrau uchaf Tywodfaen Twrch Tair Carn Uchaf. Ewch drwodd a cherddwch gyda’r ffens ar eich chwith, pasiwch adfail a chroeswch gamfa yn ôl i’r bryn agored.
3. Trowch i’r chwith a dilynwch lwybr yn ysgafn i fyny llethr serth Graig Fawr. Stopiwch wrth y grib i edmygu’r golygfeydd ar draws Cwm Pedol i Foel Deg-arbedol ac, os yw’n glir, i grib galchfaen garw Cribarth yn y pellter i’w dde. I’r de, y tu hwnt i ddyffryn Aman mae bryniau Tywodfaen Pennant maes glo De Cymru. Dilynwch y llwybr wrth iddo groesi llethrau deheuol llydan Drysgol, gan basio islaw adfail gyda choed ar ei hyd. Mae llethrau deheuol y Mynydd Du wedi’u gorchuddio ag olion hen anheddau, yn dyddio o’r Oes Efydd hyd at yr Oesoedd Canol ac yn ddiweddarach.
Ewch ymlaen ar hyd llwybr y rhostir gyda wal i ffwrdd i’ch chwith am tua 1km (ychydig dros 1/2 milltir) cyn dilyn y llwybr i lawr i Gwm Berach. Ar y pwynt hwn mae’r llwybr disgynnol fwy neu lai yn dilyn llinell ffawt Tŷ Llwyd lle mae’r creigiau wedi’u symud i lawr i’r gorllewin. Er nad yw’n weithredol mwyach, byddai symudiad ar y ffawt wedi creu daeargrynfeydd. Wrth y nant, cymerwch funud i edrych ar y graig sy’n agored yn ochrau serth y dyffryn – dyma Faen Mwd Bishopston y gallwch ei weld yn dadfeilio. Cafodd gwythïen glo Rhasfach sy’n digwydd yng ngherrig mwd y Mesurau Glo Isaf ei chloddio i lawr yr afon o’r fan hon.
4. Croeswch Nant Berach wrth bont droed bren a dringwch heibio Blaen Berach cyn ailymuno â Ffordd Llandeilo. Trowch i’r chwith a’i dilyn i lawr yr allt am 1km (ychydig dros 1/2 milltir).
5. Trowch i’r dde dros gamfa a dilynwch lwybr trwy goetir. Amser maith yn ôl, roedd hon yn ffordd yn cysylltu dyffryn Aman â Llandeilo. Gall fod yn eithaf gwlyb mewn mannau heddiw! Croeswch nant ac yna dringwch i Gapel Hen Bethel cyn parhau i Heol Felen / Ffordd Felen. Yn wreiddiol yn gangen o Gapel Cwmllynfell, y capel hwn yw’r hynaf yn yn y dyffryn, yn dyddio’n ôl i 1773. Trowch i’r dde a dilynwch Heol Felen i lawr i Ffordd Folland, cyn troi i’r chwith yn ôl i’r maes parcio.